سال جهش تولید
  • 1399-05-13 10:48
  • كد محتوا:16155
چگونه بافت تاریخی شهرها را احیا و حفاظت کنیم؟

توانمندسازی جامعه یک فرایند پویا و فراگیر است، هدف عمده فرایند توانمندسازی ایجاد تغییرات مناسب در تمامی ابعاد و جوانب زندگی افراد، خانواده‌ها، گروه‌ها و اقشار اجتماعی است.

به گزارش ایمنا و بر اساس چکیده یک مقاله، یکی از پیش شرط‌های محوری در شکل گیری و تکامل فرآیندهای توسعه پایدار، وجود سیاست‌ها، برنامه‌ها و مداخلات چند بعدی در جهت توانمندسازی افراد، گروه‌ها و جوامع به منظور مشارکت فعال آنها در تحقق بخشیدن به اهداف دراز مدت و میان مدت توسعه همه جانبه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.

توانمندسازی، انواع، مراحل و جهت‌گیری‌های مختلفی دارد، موفقیت طرح‌های توانمندسازی که در تجارب جهانی منطقه‌ای، ملی و حتی محلی مستند شده است، تا اندازه زیادی به بافت اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و همچنین به جنبه‌های روانشناختی فردی و اجتماعی و ارزش‌ها ارتباط دارد.

نخستین راهبرد عمده در تدوین، طراحی و اجرای برنامه‌های توانمندسازی آموزش است؛ در فرآیند آموزش اطلاعات پیام‌ها منتقل و رد و بدل می‌شود و با علم به اینکه در عصر حاضر، اطلاعات منشأ قدرت و در حقیقت عین قدرت است، بنابراین دسترسی اقشار وسیع مردمی به اطلاعات یک گام کلیدی در فرآیند توانمندسازی به حساب می‌آید.

توزیع و انتشار اطلاعات به معنی ایجاد توانایی بالقوه یادگیری و ارتقا سطوح آگاهی، دانش، تکنیک‌ها و مهارت‌های ارتباطی در میان گروه‌های اجتماعی است.

این مرحله زیربنای سرآغاز حالت آگاهی، آمادگی ذهنی مردم برای ایفای نقش تاریخی خود و اقدام در جهت بهبود وضع موجود و ساختن دنیای اطراف خود و کلاً رسیدن به اهداف بزرگ با دست‌های توانای خود است.

حفظ و مرمت آثار تاریخی نیز از این قاعده مستثنی نیست و برای ایجاد نقش مؤثر گروه‌های اجتماعی در این فرایند مهم همواره نیازمند تغییر و گسترش دو آیتم تأثیرگذار یکی در مبانی فکری و اعتقادی و دیگری در موضوع منابع اقتصادی و عملیات اجرایی بوده است.

شناخت وجوه فرا کالبدی اثر تاریخی و معماری نیازمند مقایسه تطبیقی با دیگر علوم

برای تعیین نقش متقابل دولت‌ها و مردم برای تحقق این دو امر حیاتی در ابتدا لازم است به برخی سوالات از جمله اینکه آیا دولت‌ها به تنهایی می‌توانند قبل از نابودی کامل، حافظ و احیا کننده تمامی بناهای تاریخی برجای مانده در شهرها باشند؟، مردم در این زمینه چه نقشی می‌توانند داشته باشند و اینکه وظیفه دولت‌ها در پررنگ نمودن نقش مردم چیست؟ پاسخ داده شود و به دقت بررسی و مورد تحلیل واقع شود.

در مرحله نخست انگیزه و اعتقاد و وحدت رویه بین مسئولان و رؤسای دستگاه‌های اجرایی و همچنین اقشار مردم و افراد مرتبط اهمیت زیادی دارد و در مرحله دوم، همیشه محدودیت‌های مالی در تأمین منابع اقتصادی جهت مرمت آثار تاریخی یکی از مهمترین موانع و چالش‌های سازمان‌های میراث فرهنگی بوده است.

این در شرایطی بوده که اساساً مردم محلی و مشکلاتی که افراد جامعه در ارتباط با بافت‌ها و فضاهای تاریخی با آنها درگیر هستند، نادیده گرفته می‌شده است.

به هر حال شناسنامه هر کشوری آثار باستانی و میراث فرهنگی آن است و این آثار قدمت، تاریخچه و تمدن هر سرزمینی را مشخص می‌کند، پس حفاظت و حراست از آنها امری ضروری است و نسل‌های مختلف نیز چون پیشینیان باید از این میراث اجدادی پاسداری کنند.

وظیفه صیانت از این میراث چیزی نیست که بود مورد بی‌توجهی و غفلت قرار داد، دیدگاه تفسیری به حیات و زندگی آثار تاریخی معماری ایران بر اساس قدمت معنادار آنها به عنوان تقدیر تاریخی یک ملت از شناخت کالبدی رایج فراتر رفته و علاوه بر جنبه‌های فنی و تکنیکی اثر، جنبه‌های معنوی و روحانی آن را نیز مورد توجه قرار می‌دهد.

شناخت وجوه فرا کالبدی و نامحسوس اثر تاریخی معماری نیازمند مقایسه تطبیقی با دیگر علوم مانند علوم انسانی است؛ کهنگی اثر تاریخی علاوه بر جسم بر روح اثر نیز مؤثر است و اثر را واجد کیفیاتی خاص می‌کند و در جهت تعامل بهتر انسان با اثر منشی خاص می‌طلبد.

امروزه در کنار سرمایه‌های انسانی و اقتصادی، سرمایه دیگری به نام سرمایه اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفته است. سرمایه اجتماعی یا بعد معنوی یک اجتماع میراث تاریخی است که از طریق تشویق افراد «همکاری» و «مشارکت» در تعاملات اجتماعی، قادر است به حل میزان بیشتری از معضلات موجود در آن اجتماع فائق آید و حرکت به سوی رشد و توسعه شتابان اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و … را امکان پذیر سازد.

در واقع، سرمایه اجتماعی را می‌توان در کنار سرمایه‌های اقتصادی و انسانی بخشی از ثروت ملی به حساب آورد که بستر مناسبی برای بهره برداری ز سمایه انسانی و فیزیکی و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد می‌شود. بدون سرمایه اجتماعی هیچ اجتماعی به هیچ سرمایه‌ای نمی‌رسد.

نقش توانمندسازی در احیای بافت تاریخی

فرایند توانمندی شامل محرک‌هایی برای ایجاد و تقویت مشارکت‌های اجتماعی است که در این تحقیق هدف از این مشارکت احیای بافت تاریخی است.

برای احیا بافت تاریخی ابتدا باید بررسی موضوع محافظت مورد توجه مردم و کارگزاران نیز باشد، روش‌های فرهنگی زیادی برای نیل به این هدف می‌تواند مورد عمل قرار گیرد تا در ابتدا انگیزه‌هایی برای احیا ارزش‌ها و قداست این میراث فرهنگی برای اقشار مردم متجلی شود تا نه تنها خود نقشی در تخریب و نابودی آثار نداشته باشند بلکه در قالب نهادهای مدنی و سازمان‌های مردم نهاد (سمن‌ها) از انحرافات احتمالی برخی دستگاه‌ها نیز ممانعت به عمل آورده و به شکل‌های مختلف مانع از بین رفتن آثار تاریخی در شهرها شوند.

دومین موضوع در فرآیند توانمندسازی تمهیداتی است که از سوی دولت‌ها و نهادهای عمومی می‌تواند در اختیار افراد قرار گیرد تا خود مستقیماً عامل احیا و بازسازی مکان‌های تاریخی شوند.

برای این منظور از سوی دولت‌ها و نهادهای عمومی می‌توانند آیتم‌های مختلفی را تخصیص دهند از جمله اینکه برای ساکنان خانه‌های تاریخی پروانه‌های بازسازی رایگان پیش‌بینی شود، تسهیلات بانکی خاص برای اینگونه موارد اختصاص یابد و در دوره مدت بازسازی محل تسهیلات برای اسکان موقت پیش‌بینی شود.

به هر شکل با امثال روش‌های فوق و دیگر مشوق‌های احتمالی موجبات اقدام مستقیم توسط اقشار مردمی فراهم می‌شود و عملاً بازوان توانمند اجرایی و منابع جدید اقتصادی مردمی به یاری دولت‌ها شتافته و عزم خود را برای رسیدن به هدف نهایی که همان احیا آثار تاریخی است، جزم می‌کنند در ادامه اجمالاً به تجربه احیا میدان تاریخی امام علی (ع) اصفهان پرداخته می‌شود.